CANCIÓN REIVINDICATIVA Y SOCIAL EN LA DEMOCRACIA: I.- A NOVA CANCIÓN GALEGA (III) [1976-1977]

Fermín Bouza, Bibiano, Celso E Ferreiro e Carme Santos
en Compostela (Día da Patria Galega. 1977)

Despois da morte de franco e da instauración da nova democracia, parte da censura que os cantantes sufríron co franquismo (parte, non toda) caeu co franquismo e poidéronse cantar moitas cousas que antes non podían. Neste novo ciclo de Canción Reivindicativa y Social en la Democracia imos facer un repaso das cancións que na nosá nación estábanse a cantar, un periodo que perdura dende 1976 ata comenzos dos anos 80.

En relación con este novo ciclo, non irei facendo todos os programas de seguido, é dicir, que ainda que prevexo facer un amplo repaso destas cancións en todo o país, irei interrumpindo este ciclo con outros programas.

Despois da ditadura, a canción folk e a canción de autor toma gran importancia en todo o país, é o máximo explendor para este tipo de música. Nembargantes a canción que se facía nuns lugares podía ser moi distinta doutros. Dos cantantes que xa cantaban durante a ditadura, a meirande parte deles seguiron despois de 1975, cantando as cousas que antes non deixaba a censura. Pero tamén hai un xurdimento de novos cantantes non profesionais (algúns deles actores, periodistas, escritores...) que, sobre todo entre 1976 e 1978, publican os seus discos. Destes artistas puntuais temos, no mellor dos casos, un ou dous traballos publicados de cada un.

No caso de galiza as cancións que se facían falaban, non só de reivindicacións sociais e dereitos dos traballadores, senón tamén da defensa do galego coma lingua dos galegos, da unidade dos galegos frente ao capitalismo, da independencia e da inmigración.

Moitos dos cantantes que tiñamos antes de 1975 no colectivo Voces Ceibes e despois coa Nova Canción Galega, seguiron publicando despois: Bibiano, Benedicto, Xerardo Moscoso, Jei Noguerol, Xoan Rubia, Miro Casabella, Suso Vaamonde... outros xurden nun momento de reivindicación social e cultural no que a censura estaba case morta (e senón que llelo dixeran a Suso Vaamonde que chegou entrar no cárcere por una das súas adaptacións da canción Uah!), como foi o caso de Fuxan os Ventos (aínda que xa estaban formados dende 1972), Xosé Manoel Conde, Pilocha ou María Manoela (que antes de 1976 só cantaba canción popular) xunto co seu marido Miguel Varela.

Neste programa e no seguinte facemos un percorrido por estas cancións que xurdiron dende o fin da ditadura ata principios dos oitenta.

No programa de hoxe escoitaremos as seguintes cancións:

Bibiano - Agora Entramos Nós [Estamos Chegando o Mar (1976)]
Bibiano - Estamos Chegando o Mar [Estamos Chegando o Mar (1976)]
Jei Noguerol - Voa, Voa [Denantes dos Vinte Anos (1976)]
Xerardo Moscoso - A Paz [Galicia (1976)]
Xerardo Moscoso - Non Houbo Galos (Salvador García Bodaño) [Galicia (1976)]
Xerardo Moscoso - Terra, Pobo e Lingoa (Guillermo Rojo) [Galicia (1976)]
Xerardo Moscoso - Deitada Rente o Mar (C E Ferreiro) [Galicia (1976)]
Xerardo Moscoso - Pra Mocedade (C E Ferreiro) [Galicia (1976)]
Xose Manuel Conde - Era Rebelde e Tiña [Bule, Berra, Chora (1978)]
Xose Manuel Conde - Xa non Sei [Bule, Berra, Chora (1978)]
Xose Manuel Conde - Canzón para que un Neno non Durma (L Pimentel) [(1978)]
Fuxan os Ventos - Irmaus (C E Ferreiro) [Fuxan os Ventos (1976)]
Fuxan os Ventos - Compañeira [Fuxan os Ventos (1976)]
Fuxan os Ventos - Brazos pra Seitura  [O Tequeletequele (1977)]
Xoan Rubia - María (GAC Portugal) [Lembranzas (1977)]
Suso Vaamonde - Derradeira Vontade de Fuco Buxán (C E Ferreiro) [Nin Rosmar un Laido]
Suso Vaamonde - Alfonso Daniel R. Castelao (D X Cabana) [Nin Rosmar un Laido (1977)]
Suso Vaamonde - ­Uah! [Nin Rosmar un Laido (1977)]

Preme nalgúnha das seguintes ligazóns para descargar o programa en mp3

  

Descarga o programa en mp3 [320 Kbps] (138,71 Mb)

 

Descarga as Cancións do Programa

VOCES CEIBES E A NOVA CANCIÓN GALEGA (II)

Xavier, Manuel Maria, Benedicto,
Xerardo Moscoso e Vicente

O programa de hoxe é o segundo que imos dedicar ao colectivo Voces Ceibes e a Nova Canción Galega.

Xa dedicáramos outro programa á nova canción galega dentro do ciclo de Canciones de la Resistencia Española, neste programa escoitaremos as cancións do movemento da Nova Canción Galega que, xa fose con Voces Ceibes ou despois da súa disolución no ano 1974, fixeron sobre as situacións que os galegos vivían neses tempos, así como certas cancións de amor e de lembranza.

En posteriores programas escoitaremos as cancións da Nova Canción Galega que traten de temas sociais como a emigración ou a defensa da lingua, da independencia e da unidade dos galegos.

No programa de hoxe escoitaremos as seguintes cancións:

Vicente Araguas - Poema triste [EP (1968)]
Miro Casabella - O labrego [EP (1968)]
Xavier - Romance incompleto [EP (1968)]
Xavier - Maria Soliña [EP (1968)]
Guillermo - A vos irmáns [EP (1968)]
Xoán Rubia - Cantiga de berce a morte de Federico Garcia Lorca [EP (1969)]
Xoán Rubia - O can ten frío [EP (1969)]
Xerardo Moscoso - Acouga [EP (1969)]
María e Xavier - Brila raio da aurora [Single (1969)]
María e Xavier - O borracho [Single (1969)]
María e Xavier - Foi unha noite [Single (1969)]
María e Xavier - Miña Ruliña [Single (1969)]
Suso Vaamonde - Moraima [a Celso Emilio Ferreiro (1980) gravado en 1972]
Miguel Enríquez - Contos d'abós [Single (1972)]
Miguel Enríquez - Meu ben ven [Single (1972)]
Jei Noguerol - Señor Ministro, por favor [Single (1974)]
Jei Noguerol - Cabaleiros [Single (1974)]
Luís Emilio Batallán - Agardaréi [Ahí Ven O Maio (1975)]
Luís Emilio Batallán - Ahí Ven O Maio [Ahí Ven O Maio (1975)]
Luís Emilio Batallán - Quen Poidera Namorala [Ahí Ven O Maio (1975)]
Xoan Rubia - A Rosalia (No bico un cantar) [Lembranzas (1977)]
Xoan Rubia - Cousas e xentes [Lembranzas (1977)]
Suso Vaamonde e Verbas Xeitosas - Romance de cego in Memoriam de FGL [Abolición (1977)]
Xosé Quintás-Canella - A Miña Amiga [Porque no Mundo Mengou a Verdade (1978)]

Preme nalgunha das seguintes ligazóns para descargar o programa

  

Descarga o programa en mp3 [320 Kbps] (179,19 Mb)

Descarga as Cancións do Programa
 

ERROS COMETIDOS: No programa coméntase que Xavier, o de Voces Ceibes, é componente do dúo María e Xavier, e isto non é certo, o primeiro é Xavier González del Valle de Voces Ceibes, e o Xavier de María e Xavier é Xavier González Miró e atopábase daquela estudando en Madrid.

FEDERICO GARCIA LORCA - SEIS POEMAS GALEGOS

O programa de hoxe vai dedicado aos Seis Poemas Galegos de Federico García Lorca e á musicalización destes poemas.

Federico García Lorca, admirador de Rosalía de Castro, Eduardo Pondal e Manuel Curros Enríquez, fai os seis poemas galegos entre 1932 e 1935. Os poemas xurden das viaxes realizadas por Lorca a Galicia dende 1931, onde tiña un bó amigo, Ernesto Guerra da Cal, que probablemente fora unha das influenzas para que Federico escribise os poemas galegos.

Lorca escribe o primeiro dos poemas en 1932, co título de Madrigal a la Ciudad de Santiago, e sae publicado na revista El Pueblo Gallego o 8 de Decembro de 1932, é nese mesmo mes reprodúcese a publicación noutras revistas e periódicos como El Sol, Yunque, Correo de Galicia, Noticiario Español ou Resol.

Publicacións en El Pueblo Gallego i El Sol (Decembro 1932)

Despois da volta de Eduardo Blanco-Amor e de Federico García Lorca (cada un pola súa banda) das súas viaxes pola américa, Eduardo (coñecido de Ernesto Guerra da Cal) preséntase a Federico movido polo interese da súa realización de poemas en galego.

No ano 1935 o anuncio dunha publicación de poemas galegos feitos polo poeta Federico García Lorca tamén tiña certa repercusión política na época xa que, ao atoparnos no bienio negro, o feito de que un poeta tan recoñecido como Lorca fixera eses poemas era un impulso á defensa do galego como lingua, frente aos detractores de dereita que consideraban o galego coma un dialecto propio dunha clase inculta e pobre.

Pese ao intento de Blanco-Amor de que os poemas saíran o 25 de Xullo, día da patria galega, a publicación dos Seis Poemas Galegos de Federico García Lorca non sería ata o 27 de Decembro de 1935, publicados coma o volume 73 da editorial Nós, a cargo de Ánxel Fole e cun prólogo do propio Eduardo Blanco-Amor.



Os seis poemas galegos de Lorca foron os seguintes:

1.- Madrigal á Cibdá de Santiago

Chove en Santiago
meu doce amor.
Camelia branca do ar
brila entebrecida ô sol.
Chove en Santiago
na noite escrura.
Herbas de prata e de sono
cobren a valeira lúa.
Olla a choiva pola rúa,
laio de pedra e cristal.
Olla o vento esvaído
soma e cinza do teu mar.
Soma e cinza do teu mar
Santiago, lonxe do sol.
Agoa da mañán anterga
trema no meu corazón.




2.- Romaxe de Nosa Señora da Barca

¡Ay ruada, ruada, ruada
da Virxen pequena
e a súa barca!
A Virxen era pequena
e a súa coroa de prata.
Marelos os catro bois
que no seu carro a levaban.
Pombas de vidro traguían
a choiva pol-a montana.
Mortos e mortos de néboa
pol-as congostroas chegaban.
¡Virxen, deixa a túa cariña
nos doces ollos das vacas
e leva sobr'o teu manto
as foles da amortallada!
Pol-a testa de Galicia
xa ven salaiando a i-alba.
A Virxen mira pra o mar
dend'a porta da súa casa.
¡Ay ruada, ruada, ruada
da Virxen pequena
e a súa barca!

3.- Cantiga do Neno da Tenda

Bos aires ten unha gaita
sobre do Río da Prata
que a toca o vento do norde
coa súa gris boca mollada.
¡Triste Ramón de Sismundi!
Aló, na rúa Esmeralda,
basoira que te basoira
polvo d'estantes e caixas.
Ao longo das rúas infindas
os galegos paseiaban
soñando un val imposíbel
na verde riba da pampa.
¡Triste Ramón de Sismundi!
Sinteu a muiñeira d'ágoa
mentres sete bois de lúa
pacían na súa lembranza.
Foise pra veira do río,
veira do Río da Prata
Sauces e cabalos núos
creban o vidro das ágoas.
Non atopou o xemido
malencónico da gaita,
non viu o inmenso gaiteiro
coa boca frolida d'alas:
triste Ramón de Sismundi,
veira do Río da Prata,
viu na tarde amortecida
bermello muro de lama.

4.- Noiturnio do Adoescente Morto

Imos silandeiros orela do vado
pra ver ô adolescente afogado.
Imos silandeiros veiriña do ar,
antes que ise río o leve pro mar.
Súa i-alma choraba, ferida e pequena
embaixo os arumes de pinos e d'herbas.
Agoa despenada baixaba da lúa
cobrindo de lirios a montana núa.
O vento deixaba camelias de soma
na lumieira murcha da súa triste boca.
¡Vinde mozos loiros do monte e do prado
pra ver o adoescente afogado!
¡Vinde xente escura do cume e do val
antes que ise río o leve pro mar!
O leve pro mar de curtiñas brancas
onde van e vên vellos bois de ágoa.
¡Ay, cómo cantaban os albres do Sil
sobre a verde lúa, coma un tamboril!
¡Mozos, imos, vinde, aixiña, chegar
porque xa ise río m'o leva pra o mar!

5.- Canzón de Cuna pra Rosalía Castro, Morta

¡Érguete, miña amiga,
que xa cantan os galos do día!
¡Érguete, miña amada,
porque o vento muxe,
coma unha vaca!
Os arados van e vén
dende Santiago a Belén.
Dende Belén a Santiago
un anxo ven en un barco.
Un barco de prata fina
que trai a door de Galicia.
Galicia deitada e queda
transida de tristes herbas.
Herbas que cobren teu leito
e a negra fonte dos teus cabelos.
Cabelos que van ao mar
onde as nubens teñen seu nidio pombal.
¡Érguete, miña amiga,
que xa cantan os galos do día!
¡Érguete, miña amada,
porque o vento muxe, coma unha vaca!

6.- Danza da Lúa en Santiago

¡Fita aquel branco galán,
olla seu transido corpo!
É a lúa que baila
na Quintana dos mortos.
Fita seu corpo transido
negro de somas e lobos.
Nai: a lúa está bailando
na Quintana dos mortos.
¿Quén fire potro de pedra
na mesma porta do sono?
¡É a lúa! ¡É a lúa
na Quintana dos mortos!
¿Quen fita meus grises vidros
cheos de nubens seus ollos?
¡É a lúa! ¡É a lúa
na Quintana dos mortos!
Déixame morrer no leito
soñando con froles d'ouro.
Nai: a lúa está bailando
na Quintana dos mortos.
¡Ai filla, co ar do céo
vólvome branca de pronto!

Non é o ar, é a triste lúa
Na Quintana dos Mortos.
¿Quen brúa co-este xemido?
d’imenso boi melancónico?
Nai: É a lúa, é a lúa
na Quintana dos mortos.
¡Si, a lúa, a lúa !
coronada de toxos,
que baila, e baila, e baila
na Quintana dos mortos!


Sobre os poemas, quixera destacar o estudio feito por Luis Pérez Rodríguez no libro O Pórtico Poético dos Seis Poemas Galegos de Federico García Lorca, que podedes ler ou descargar dende a seguinte ligazón facilitada pola web do Consello da Cultura Galega.

Luis Pérez Rodríguez - O Pórtico Poético dos Seis Poemas Galegos de FGL

Ao longo dos anos varios artistas fixeron musicalizacións dos poemas galegos de Lorca:

Xoan Rubia

É o primeiro en poñer música e cantar algún dos poemas galegos de Lorca.

En 1969 saca o seu terceiro EP con dous dos poemas: Noiturnio do Adoescente Morto e Cantiga do Neno da Tenda.

En 1973 publica o primeiro LP, Cantigas da Miña Terra, no que fai o Madrigal á Cibdá de Santiago

En 1977 publica o segundo LP, Lembranzas, pro que volve gravar os dous poemas que publicara no EP, máis a Canzón de Cuna para Rosalía de Castro Morta.

Claudina y Alberto Gambino:
En 1986 o dúo Claudina y Alberto Gambino publican Danza na Lúa cos seis poemas galegos de Lorca.

Rafa Lorenzo:
O cantautor asturián publica os seis poemas no seu disco Primos Hermanos de 2006



Amancio Prada:

Amancio Prada publica no ano 1984 o seu disco De la Mano del Aire no que musicaliza o poema de Danza da Lúa en Santiago, e volve publicalo no 2004 no disco Sonetos y Canciones de Federico García Lorca.

Na actualidade, Amancio está a facer a interpretación de todos (os seis) os poemas galegos de Lorca, xunto con cancións de poemas de Rosalía de Castro, nun dos seus programas titulado A Rosalía de Federico.

A calquera que teña a oportunidade de asistir a un dos seus recitais, recoméndolle que o faga, paga a pena.

Outros artistas que ao longo dos anos publican algún dos seis poemas galegos de Lorca son o dúo Los Juglares (Sergio Aschero e Ángeles Ruibal), Cristina Fernández, César Morán, Luar na Lubre, María Manoela, Carlos Núñez xunto a Jackson Brown, Astarot, Laura Alonso Padín, Sara Vidal e Ismael Serrano (estes dous últimos xunto o grupo Luar na Lubre).

No programa de hoxe escoitaremos as seguintes gravacións dos poemas, sinalando o artista e o disco ao que pertence cada canción.

1.- Madrigal á Cibdá de Santiago

Xoan Rubia [Cantares da Miña Terra (1973)]
Luar na Lubre [Cabo do Mundo (1999)]

2.- Romaxe de Nosa Señora da Barca

Los Juglares [Lorca (1973)]
María Manoela [Para Miguel (1999)]

3.- Cantiga do Neno da Tenda

Xoan Rubia [EP (1969)]
Cristina Fernández [Raigames (1998)]

4.- Noiturnio do Adoescente Morto

Xoan Rubia [EP (1969)]
César Morán [Rio de Son e Vento (1999)]

5.- Canzón de Cuna pra Rosalía de Castro, Morta

Xoan Rubia [Lembranzas (1977)]
Rafa Lorenzo [Primos Hermanos (2006)]

6.- Danza da lúa en Santiago

Amancio Prada [De la Mano del Aire (1984)]
Claudina y Alberto Gambino [Danza na Lúa (1986)]

 

Preme nalgún das seguintes ligazóns para descargar o programa en mp3

      

Descarga o programa en mp3 [320 Kbps] (125,92 Mb)

   

Descarga diversas gravacións dos Seis Poemas Galegos de FGL



CANCIONES DE LA RESISTENCIA ESPAÑOLA: VI.- VOCES CEIBES E A NOVA CANCIÓN GALEGA (I) (1968 - 1975)

Cartel dun recital de Voces Ceibes

O programa de hoxe vai dedicado ao movemento da nova canción galega que xurdira coa creación, por parte dun grupo de estudiantes, do colectivo Voces Ceibes xusto despois do primeiro concerto que o cantante valencián Raimón dera en galicia, en santiago de Compostela, o 9 de maio de 1967.

No primeiro momento o colectivo foi composto por Benedicto García, Xavier González del Valle, Xerardo Moscoso e Vicente Araguas, e foi anunciado o seu primeiro recital o 9 de marzo de 1968 na facultade de filosofía e letras de santiago de compostela, o cal foi suspendido. No mes seguinte dan o seu primeiro recital na facultade de medicina, e depois, en maio, o colectivo comenza a actuar xa co nome de Voces Ceibes, e coa incorporación dos cantantes Miro Casabella e Guillermo Rojo. 

A finais de 1968 o cantante Xoan Rubia incorpórase ao colectivo, o mesmo que Jei Noguerol en 1971 e posteriormente Miquel Enriquez. En 1968 o selo discográfico catalán EDIGSA coproduce xunto a editorial Xistral a mayoría dos discos de Voces Ceibes, agás do disco de Guillermo e dous dos discos de Xavier (xa formando o duo xunto a María) que foron coeditados por EDIGSA e a editorial Galaxia.

Os Voces Ceibes cantaron ao pobo galego, á súa terra, á inmigración, á pobreza e a incultura mediante cancións propias e musicalizacións de poemas de Celso Emilio Ferreiro, Manuel María, Lois Diéguez, Darío Xohán Cabana, Luis Pimentel, Rosalía de Castro e moitos outros. O colectivo disolviouse en 1974, só algúns deles seguiron coa súa carreira artística.

Neste programa escoitaremos, dos Voces Ceibes, un poema de Manuel María, recitado por el mesmo, e cancións de Miro Casabella, Benedicto, Xerardo Moscoso, Vicente Araguas, Xavier, Guillermo, Xoan Rubia e Jei Noguerol.

 Ademais escoitaremos algunha canción do primeiro disco de Suso Vaamonde, Loitamos, de 1975, no que aparecen as cancións máis reinvidicativas da nova canción galega. Amancio Prada tivo a súa ligazón co movemento en 1969 e os seguintes anos ata a súa marcha a francia, escoitaremos dúas cancións del do primeiro disco, que publicara en francia en 1974. Para rematar el programa, dúas cancións do concerto que Bibiano e Benedicto fixeran en Setembro de 1976, aínda que no programa só aparecen cancións ata 1975, estas cancións foron interpretadas e moi coñecidas pola xente antes da morte de franco.

As cancións do programa de hoxe, por orden de aparición, son as seguintes:

Manuel María - Acuso á clase Media [Poemas ditos coa súa voz (1968)]
Miro Casabella - Ti Galiza [Miro canta as súas cancións (1968)]
Miro Casabella - No Desterro [Miro canta as súas cancións (1968)]
Benedicto - No Vietnam (Lois Diéguez) [Benedicto (1968)]
Benedicto - Un Home [Benedicto (1968)]
Xerardo Moscoso - Réquiem II [Xerardo Moscoso (1968)]
Vicente Araguas - A Cea [Vicente (1968)]
Xavier - Longa Noite de Pedra (Celso Emilio Ferreiro) [Xavier (1968)]
Xavier - Monólogo do Vello Traballador (Celso Emilio Ferreiro) [Xavier (1968)]
Guillermo - A Velliña [Guillermo (1968)]
Guillermo - O Vento da Inxusticia [Guillermo (1968)]
Miro Casabella - Olla Meu Irmau (Arístides Silveira, seudónimo de C.E. Ferreiro)

[Miro canta as cantigas de escarnho e mal dizer (1968)]

Xerardo Moscoso - As Augas das Fontes e dos Rios [Xerardo Moscoso (1969)]

Xoan Rubia - Berro [Xoan Rubia (1969)]

Vicente Araguas - O Camaleón [Vicente (1969)]

Jei Noguerol - Denantes dos Vinte Anos [Single (1971)]

Miro Casabella - O Meu País [Single (1972)]

Suso Vaamonde - O Dedo Na Chaga (Celso Emilio Ferreiro)[Loitando (1975)]

Suso Vaamonde - A Paz (Xan Casalderrei, seudónimo de C.E. Ferreiro)[Loitando (1975)]

Suso Vaamonde - Uah (Popular)[Loitando (1975)]

Suso Vaamonde - Compañeiros (Chicho Sánchez Ferlosio)[Loitando (1975)]

Suso Vaamonde - Loitando (Isaac Ferreira) [Loitando (1975)]

Amancio Prada - Labregos [Vida e Morte (1974)]

Amancio Prada - Verbas a un Irmau [Vida e Morte (1974)]

Xoan Rubia - Falade Galego (Eduardo Pondal) [Single (1974)]

Benedicto e Bibiano - Pola Unión (Manuel Curros Enríquez)[Concerto do 25 de Setembro de 1976]

Benedicto e Bibiano - Can de Palleiro [Concerto do 25 de Setembro de 1976]



Se queredes máis información sobre los discos podedes visitar una entrada que fixo José Cardenas no seu blog de Música y Poesía, ao que tamén agradézolle a corrección da data do disco de Suso Vaamonde; tamén podedes descargar todas as gravacións dos discos de Voces Ceibes no blog Sempre en Galiza.

Pincha nalgúnha das seguintes ligazóns para descargar o programa en mp3

Descarga el programa en mp3 [320 Kbps] (162,09 Mb)

 

Descarga as Cancións do Programa

  

ERROS COMETIDOS: No programa coméntase que Xavier, o de Voces Ceibes, é componente do dúo María e Xavier, e isto non é certo, o primeiro é Xavier González del Valle de Voces Ceibes, e o Xavier de María e Xavier é Xavier González Miró e atopábase daquela estudando en Madrid.

Coméntase tamén que o disco Loitando de Suso Vaamonde é do ano 1973 cando en realidade é de 1975.